حادثه ای که باعث خلق کتیبه هورامان.تنگی بر شد - پالنگان،پاڵنان تاریخی سه هزار ساله

پالنگان،پاڵنان تاریخی سه هزار ساله
ده گاو پاڵنانی 
قالب وبلاگ

 ارسال نظر پيشنهاد انتقاد  »

لینک دوستان

لشکرکشی سارگن به کارالا

حادثه‏ ای که دلیلی برای آفرینش حجاری تنگی‏ ور و کتیبه‏ ی آن‏ بود،تهاجم هدایت شده ‏ی آشوری‏ها در مقابل کارالا(خطوط ۳۷ تا ۴۴)بود؛سرزمینی که در کوه‏های زاگرس و در جهت شرق آشور قرار داشت.ال.د.لیوان،در بررسی جغرافیای منطقه ‏ی زاگرس در دوره ‏ی‏ جدید امپراتوری آشور،محل کارالا در«منطقه‏ ای از دریاچه ‏ی زریبار» (زریوار)مریوان حدس زده بود.به نظر می‏ رسد که حجاری تنگی‏ور این حدس را تقویت کند.زیرا شرح یک حمله را علیه کارالا به یادگار گذاشته و در ۷۵ کیلومتری جنوب شرقی دریاچه زریبار واقع شده‏ است.

طبق سالنامه ‏های سارگن،آشورلی از کارالا و ایتی از«آلابریا»، سران شورش ضدخداوندگاری آشور بودند.به همین دلیل،در ششمین سال سلطنت(۷۱۶ق.م)،سارگن به کوه‏ها حمله برد و یاغیان را شکست داد.اولوسونو بخشیده شده و اجازه یافت تا همچنان‏ حاکم ماننا بماند.اما ایتی و خانواده‏اش تبعید شدند.قسمتی از سالنامه ‏ها که در آن‏ها سرنوشت آشورلی ارائه شده،آسیب دیده است. اما طبق اظهارات استلی از سارگن،در نجف‏ آباد در دره‏ ی اسدآباد، حدود ۱۵ کیلومتری شمال غربی دره‏ ی کنگاور(خطوط ۳۱ و ۳۲)، آشورلی کشته شد:«من آشورلی از شهر کارالا را که یک بدکار بود، اسیر کردم.در میان تهاجم،من او را با سربازانش در یوغ‏های آهنین‏ آوردم.من پوست او را کندم و به شهر آشور بردم و شهر کارالا را با ناحیه‏ ی اطرافش به ایالت لولوم افزودم.»

بااین‏حال،کارهای سارگن در سال ۷۱۶ ق.م به مقابله‏ ی آشور در کارالا را پایان نداد.مردم کارالا بعدها صاحب‏ منصبانی را که سارگن‏ بر آن‏ها گمارده بود،بیرون کردند و برادر آشورلی،امی‏تاشی،را حاکم‏ خود کردند.درنتیجه،در همین سال سلطنت،سارگن علیه کارالا، سرزمین الی‏پی و سرزمین مادها به حرکت درآمد که در واقع،ادامه‏ ی‏ هشتمین لشکرکشی او بود.

سارگن در کوه«انا»با پیروزی بزرگی بر نیروی کارالا غلبه کرد.

امی‏تاشی گریخت و شاید به سرزمین«شوردار»رفت.متن کتیبه ‏ی‏ تنگی‏ور مشخص می‏ کند که تهاجم موردنظر به کارالا شدت زیادی‏ نداشته است و آشکارا با لشکرکشی ۷۱۶ ق.م و لشکرکشی ۷۱۳ ق. م مطابقت نمی ‏کند.درهرصورت،ما می‏ دانیم که این کتیبه دیرتر از دوره‏ ی هم‏زمان با این دو حادثه ساخته شده است.خطوط ۲۵ تا ۲۷ کتیبه،شکست مردوک بالادان(مردوک-اپل-ایدین)شاه بابل را ثبت

کرده‏ اند.سارگن عملیات جنگی را علیه مردوک بالادان در ۷۰۹ و ۷۱۰ ق.م عملی کرد.بعد از فرار مردوک بالادان،پایتختش تسلیم شد. سارگن بر تخت پادشاهی بابل تکیه زد و دست خدای مردوک را در جشن‏ سال نو در سال ۷۰۹ ق.م در بابل لمس کرد.سپس به راه افتاد تا پایتخت‏ قبیله ‏ای مردوک بالادان را در«دوریاکین»،در منتهی الیه جنوب بابل، فتح کند.مردوک بالادان هرچند محاصره شد،اما فرار کرد و تا دوره‏ی‏ سناخریب،جانشین سارگن،از او خبری نداریم.

فریم براساس اظهارات بالا معتقد است که کتیبه ‏ی تنگی‏ور باید یادگار یک تهاجم بعد از ۷۰۹ ق.م باشد و معتقد است که این کتیبه‏ به وجود آمده است تا تهاجم آشور را در ۷۰۶ ق.م و یا در سال ۷۰۵ ق. م،آخرین سال سلطنت سارگن،جاودانه کند.اما با توجه به این‏که در کتیبه به«لشکرکشی ۷۰۶ ق.م سارگن به الی‏پی‏[ریاکانوف،۱۳۷۲: ۲۰۷]اشاره ‏ای نشده است،بنابراین کتیبه باید به یک لشکرکشی مستقل‏ علیه کارالا در قبل از ۷۰۶ ق.م مربوط باشد و چون سارگن خود را نایب السلطنه ‏ی بابل نیز خوانده است،باید بعد از ۷۰۹ ق.م،یعنی‏ سال‏های ۷۰۸ یا۷۰۷ ق.م صورت گرفته باشد.

متن کتیبه روشن می‏ کند که مردم کارالا،از قوانین خارجی تبعیت‏ نمی‏ کردند و علیه مأمورانی که سارگن بر آن‏ها گمارده بود،شورش‏ می‏ کردند.آنان باوجود سرکوب‏های شدید،با تکیه بر موقعیت کوهستانی‏ که داشتند،باز هم سعی در بیرون رفتن از زیر سلطه ‏ی آشور را داشتند. چنان‏که کتیبه روشن می‏ سازد،مردم کارالا اتحاد زیادی داشتند و از رهبران‏ خود به خوبی پیروی می‏ کردند.در جنگ آخر،نیروی طغیان کارالا فروننشست،بلکه موقتا در مخفیگاه‏های دوردست پنهان شد.

حدود ایالت کارالا

 

با توجه دقیق به اشاراتی که منابع آشوری به ایالت‏ها و سرزمین‏های‏ غربی ایران کرده ‏اند،حدود ایالت کارالا را می‏توان حدس زد.در جنوبی‏ ترین قسمت غرب ایران،عیلام واقع بود که تا جنوب کرمانشاه‏ ادامه داشت و لرستان و کوه‏های بختیاری را نیز شامل می‏ شد.هم‏ مرز با لرستان،ایالت«دیااکو»قرار داشت که از ۷۱۵ ق.م به ‏صورت ایالتی‏ آشوری درآمده بود و با نام«مادای»شناخته می‏شد.الی‏پی نیز در جنوب‏ کرمانشاه با عیلام همسایه بود و بالاتر از آن در کرمانشاه ایالت«خارخار» قرار داشت.قبایل ماد از همدان به‏ طرف شمال و مشرق تا کوه بیکنی و قزل‏اوزن و اطراف آن پراکنده شده بودند.

 

ماننا با اتحاد با آشور،توانسته بود آذربایجان شرقی و قسمتی از آذربایجان غربی و شمال کردستان امروزی تا اطراف دیواندره را به دست‏ آورد.قسمت‏های شرقی دریاچه ‏ی ارومیه در دست اقوام«گوتیوم»بود که جزو اتحادیه‏ ی ماننا بودند.بنابراین دو ایالت کارالاو آلابریا که مدام‏ علیه سلطه‏ ی آشوریان قیام می‏ کردند،باید در فاصله ‏ی ایالت خارخار تا جنوب ماننا بوده باشند که با ایالت‏های آشوری دامنه‏ های غربی زاگرس‏ همسایه بودند.کارالا را اگر براساس محل کتیبه‏ ی تنگی‏ور،مثلث‏ شهرهای امروزین مریوان،سنندج،کامیاران فرض کنیم،آلابریا باید بالاتر از آن و همسایه‏ ی غربی ماننا بوده باشد و به اعتقاد ما،دژ طبیعی‏ تنگی‏ور که درباره‏ ی آن سخن رفت،محل نهایی شکست حاکم کارالا در ۷۰۸ یا ۷۰۷ ق.م بوده است.

کتیبه ‏ی مذکور در این دژ،با یادآوری پشتوانه‏ ی دینی لشکرکشی‏های‏ آشوریان و یاد خدایان آغاز می ‏شود.سپس شرح لشکرکشی‏ها را با عیلام‏ و سرکوب هومبان‏نیگاش آغاز می‏کند(۷۲۰ ق.م)[مجیدزاده،۱۳۷۰: ۳۰].سرزمین‏هایی که به همراه سرکوب هومبان‏نیگاش نام می‏برد،به‏ احتمال زیاد هم‏دست او بوده‏ اند.کارالا،«شوردا»،«کیشه‏ سو»و خارخار و الی‏پی ایالت‏های واقع در کردستان و کرمانشاه امروزی بوده ‏اند و سرزمین مادها نیز در اطراف همدان بوده است.سپس به شمال غربی‏ ایران یعنی ماننا،«اندیه»و«زیبیریم»اشاره می‏کند و بعد از آن به غرب‏ امپراتوری آشور،یعنی سوریه تا مصر می‏پردازد.بعد به کلده در جنوب‏ آشور و سرکوب مردوک بالادان،متحد هومبان‏نیگاش ایلای می‏پردازد (۷۱۰ ق.م)و باز هم به سرزمین‏های غربی ایرانی یعنی«گوتیوم»،الی‏پی‏ و«راشی»-در مرز عیلام-و همچنین به مادهای دوردست در کنار دماوند اشاره می‏کند.با ذکر سرکوبی قبایل اطراف دجله و فرات،باز هم به‏ غرب ایران یعنی سرزمین«تل‏ه ومبان»،در مرز عیلام و سرزمین‏ کاردونیاش و بار دیگر به سرکوبی شورش‏های کلده اشاره می‏کند.از خط ۳۷ تا پایان کتیبه به‏ صورت اختصاصی به سرکوب شورش گسترده‏ ی‏ کارالا در ۷۰۸ یا ۷۰۷ ق.م می‏ پردازد.

مناطق غرب ایران که در سه نوبت در کتیبه از آن‏ها نام برده شده‏ است،دارای قدرت سیاسی جدا از هم و نیز با تکیه بر یافته‏ های‏ باستان‏شناسی،دارای تفاوت‏های فرهنگی بوده ‏اند.از آن جا که این کتیبه‏ مادها را از مردمان دیگر غرب ایران جدا می‏ کند،می‏توان نتیجه گرفت که‏ مادها در اواخر قرن هفتم ق.م،در این مناطق غربی نفوذ سیاسی و فرهنگی یافتند و با تشکیل پادشاهی گسترده ‏تری ماد و سپس«هخامنشی»، این فرهنگ‏ های گوناگون تا حدی به ‏هم نزدیک شدند.برای روشن شدن‏ جزئیات این مسائل،انجام فعالیت‏های گسترده‏ ی باستان‏شناسی در مناطق گوناگون غرب ایران،بسیار ضروری است.

 

زیرنویس

(۱).Grant,Frame”the inscription of sargonll at tangi-var”,journal of oriental,X 73,1999,PP 31-57.

(2).کامیاران جنوبی‏ ترین شهر استان کردستان است که جاده‏ای از غرب کامیاران به مریوان‏ می ‏رود.کتیبه در ۳۵ کیلومتری این‏ جاده واقع است.

منابع

۱٫سرافراز،علی اکبر.کتیبه ‏ی اورامانت.مجله‏ ی بررسی‏های تاریخی.سال سوم، شماره ‏ی پنجم.

۲٫دیاکونوف.تاریخ ماد.ترجمه‏ ی کریم کشاورز.انتشارات پیام.۱۳۷۲٫

۳٫مجیدزاده،یوسف.تاریخ و تمدن ایلام.مرکز نشر دانشگاهی.تهران.۱۹۷۰٫

نگارنده :

نوشته‏ ی:گرنت فریم

ترجمه و تحقیق:عالم نعیمی پالنگانی،کارشناس ارشد تاریخ

.: Weblog Themes By WeblogSkin :.

 ارسال عكس و  مطلب  »

 هورامان شناسي  »

 كرد پرس  »

 دانلود فونت هورامي  »

 كتيب خانه كوردي  »

 پالنان »

دانلود قران كردی

مشاهير كُرد

 مشاهير كُرد علما شعرا عرفا ادبا »

 پالنان »

نويسندگان

 پالنان »

امکانات وب